داشت و شتاب نمود . اين خطبه كه گويا نطق افتتاحيهء على ( ع ) باشد بعد از تصدى خلافت اسلامى و زمامدارى خود به منزلهء گزارش وضع عمومى و اعلام خطر است ، مىفرمايد در مدت كوتاه پس از فوت پيغمبر ( ص ) همهء رنج‌هائى كه آن حضرت در روش معنوى تربيت جامعهء عرب و بشر كشيد از ميان رفت و جامعهء عرب در وضع اسلامى خود دچار يك ارتجاع دقيق و عميق و ريشه دارى شد ، پيغمبر اسلام با تعليمات قرآن مجيد و استفاده از وحى براى اصلاح جامعهء عرب و سپس همهء بشر در محو اخلاق و اوضاع جاهليت كوشيد و نقشه‌هاى اصلاحى خود را يكى پس از ديگرى در معرض اجراء گزارد بدين شرح مختصر : 1 - توحيد كلمه زير پرچم لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ . 2 - پرورش علمى و عملى و نظامى و انتظامى و ائتلافى و مشورتى و . . و . . در جامعهء منظم نماز يوميه و جمعه و اعياد . 3 - الغاء امتيازات نژادى و اعلان تساوى حقوق بشرى . 4 - الغاء اشرافيت و امتيازات در نكاح و محو بدعت‌هاى امتيازپرستى دوران جاهليت . 5 - تشويق به كار و كوشش و توليد ثروت . 6 - تنظيم قوانين توزيع ثروت طبق حوائج و استحقاق افراد در تشريع زكات و خمس و نفقات . 7 - الغاء وضع طبقاتى با تربيت همهء مردم در صحنهء عبادت خداى واحد . 8 - غدقن اكيد از جمع و احتكار و پس انداز ثروت در قوانين متعدده . 9 - محو تعصب و پيروى از احساسات خشك و خطرناك .